شهرستان یزد به عنوان مرکز استان ، دومین شهر باستانی و واقعاً دیدنی و دارای کم نظیرترین آثار تاریخی دنیا در نوع خود است . یزد را می توان بهترین نمونه شهرهای کویری به شمار آورد ؛ شهری که در دل کویر باید بیشترین مشکلات را داشته باشد ، شاید هم داشته است ، اما در سایه سختکوشی و صدالبته قناعت در خیلی زمینه ها از مدیریت آب در قنوات تا عرصه تجارت و تولید ثروت سرآمد بوده . یزد را – در طبقات و صنوف جامعه – کسی شبیه ارتشی ها می دانم که بلدند با حقوق معین و ثابت ، همواره یقه بسته و گترکرده و اتوکشیده و مرتب و غبراق بیایند از خانه بیرون و شب با حالی خوب برگردند سر خانه و زندگی . نام یزدیها در نظرم همراه است با بهره وری و کاردانی . خودم همواره می خواسته ام چنین باشم . یزدیها اینگونه زیسته اند که در عین سختی های کویری ، شهری درست کرده اند و بلکه استانی که یادآور هنر و اصالت است . شهر یزد 677 کیلومتر از پایتخت دور است اما در خیلی جاها نشان داده اند که می توان از حداقلِ داشته ها با مدیریت درست به بهترین و زیباترین شکل بهره برد . یزد که می گویم تمام استان یزد را در نظر دارم . حال سری می زنیم به هر کدام از شهرها ، دست کم شهرهای بزرگتر در استان یزد ؛ و دیدنی ها و نکات در خور توجه هر شهرستان :
مسجد جامع کبیر یزد . این مسجد باارزش ترین میراث تاریخی ، هنری و گنجینه ای از معماری اسلامی است که به قرن ششم هجری برمی گردد .
باغ دولت آباد . یکی از باغهای معروف ایرانی که دارای بلندترین بادگیر با ارتفاع 33متر و 80 سانتی متر است . در داخل ساختمانی که در قاعده این بادگیر وجود دارد زیباترین مظاهر از تلفیق مهندسی و زیبایی در خدمت استحکام و شکوه به چشم می خورد .
مجموعه امیر چخماق . متعلق به قرن هشتم ه.ق. مجموعه شامل تکیه ، میدان ، حمام ، کاروانسراها ، خانقاه ، قنادخانه ، آب انبار و از همه مهم تر مسجد امیر چخماق می باشد .
امیر چخماق، یا به عبارت کاملتر امیر جلالالدین چقماق شامی، یکی از سرداران مهم دوره حکومت شاهرخ تیموری بود. او به عنوان حاکم یزد منصوب شده بود و در دوران حکومت خود، دستور ساخت بسیاری از اماکن تاریخی و زیبای یزد را صادر کرد.نام امیر چخماق به خصوص به خاطر نقش او در ساخت میدان امیر چخماق و سازههای اطراف این میدان، از جمله مسجد، کاروانسرا، تکیه، آبنما، حمام، و حجرههای بازاری به یاد مانده است. این بناها آثار بارز معماری و تاریخی این شهر به شمار میآیند.نکته جالب این است که بعد از فوت امیر چخماق، همسر او به نام فاطمه خاتون نقش بسیار مهمی در ادامه ساخت بناهای اطراف میدان امیر چخماق، از جمله آبانبار و سایر سازههای مهم را برعهده گرفت و کار او را ادامه داد (سایت یزدگردی).
آتشکده زرتشتیان . قدمت آتش این آتشکده به 1500 سال می رسد . این محل برای زرتشتیان محترم است . دخمه زرتشتیان . بر فراز دو تپه بلند در جنوب شهر یزد (محله صفائیه) واقع شده است .
مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر) . متعلق به قرن ششم ه.ق. است .
آب انبار شش بادگیری . این آب انبار 180 سال پیش در دوره قاجاریه ساخته شده است .
موزه ها . سه موزه مهم شهرستان یزد عبارتند از : موزه قصر آئینه ، موزه علوم طبیعی ، موزه آب .
میبد . شهرستان میبد در 45 کیلومتری شمال غربی یزد در سر راه یزد به اصفهان و تهران قرار گرفته است .این شهر به شهر سفال و سرامیک معروف است .
نارین قلعه (نارنج قلعه ؛ فارس قلعه) . نارین قلعه در زمان سلیمان نبی(ع) ساخته شده است .
یخچال خشتی میبد . بنای یخچال از خشت و گل و ستونهای اسکلت مانند از آجر و خشت پخته ساخته شده است . در قدیم الایام به هنگام زمستان قسمت مخروطی شکل و کوچک داخل آن را پر از آب می کردند و آب یخ می زد و در طول تابستان استفاده می کردند .
مجموعه کاروانی رباط . در جنوب غربی میبد و به عنوان مجتمع توریستی مورد استفاده قرار می گیرد .
برج کبوترخانه . این بنا از خارج به صورت برجی مدور و آراسته دارای سه طبقه و هزاران لانه جهت جلب و نگهداری پرندگان مهاجر می باشد .
یکی از جالبترین جاهای دیدنی میبد که نشان از هوش نیاکان ما دارد، برج کبوترخانه است. برج کبوترخانه میبد در قدیم جایگاهی برای حمایت از پرندگان بیپناه بوده و از کود حاصلآمده از فضولات آنها، برای مصارف کشاورزی استفاده میشده . این برج در جنوب شرقی باروی قدیم میبد قرار دارد که اکنون محل فرمانداری میبد است. با ارتفاع حدود هشت متر، برج کبوترخانه میبد دارای چهار هزار لانه کبوتر است و در ساخت آن از معماری اصیل یزد بهره بردهاند.
در روستاهای میبد این دیدنی ها وجود دارد :
رکن آباد : آب انبار قدیمی ، بقعه حافظ جمال مشهور به چهل دختران .
مهرجرد : قلعه کهن ، مدرسه عتیق ، مسجد جامع روستا ، خدیجه خاتون .
فیروزآباد : آب انبار ملاحسن ، آب انبار محله بالا .
ابرکوه . ابرکوه که گاه در متون تعبیر شده به " ابرقو" ، منزلگاه کاروانیان جاده ابریشم ، شهرستان آرام ، دلپذیر و گنجینه ای از هنر و معماری سنتی کویری کشورمان است که در فاصله 180 کیلومتری یزد واقع شده است .
سرو ابرکوه . سرو زیبا ، برومند و کهنسال 4000 ساله ابرکوه .
یخچال خشتی ابرکوه . این بنا دارای فرمی مخروطی شکل بوده و در حدود 12 متر ارتفاع دارد که محل انبار کردن یخ بوده است .
خانه آقازاده . دارای بادگیرهای دوطبقه و بی همتا است که متعلق به دوران قاجار می باشد .
پیرحمزه سبزپوش . متعلق به قرن هفتم ه. ق. می باشد .
گنبد عالی ابرکوه . این بنای سنگی یکی از سالمترین گنبدهای دوره سلجوقی است و در بالای تپه ای مشرف به این شهر در سال 448 ه.ق. ساخته شده است .
مناره های نظامیه . این مناره ها با کاشی های لاجوردی و خطوط شکسته تزئین شده اند که متعلق به قرن ششم هجری است .
اردکان . شهرستان اردکان به نام مکان مقدس معروف است . این شهر در روزگار آبادی اش در محلی به نام "زردک" قرار داشته است . اردکان در 65 کیلومتری شمال غرب یزد در مسیر جاده یزد به تهران (یا تهران – کرمان – بندرعباس) واقع شده است .
پرستشگاههای زرتشتیان :
پیر هریشت . هریشت در 15 کیلومتری اردکان واقع شده است و شامل اقامتگاه و سه آب انبار می باشد . گفته می شود محل غیبت یکی از کنیزهای بانوی یزدگرد ساسانی بوده است .
چک چک (پیر سبز) . چون مقدار کمی آب از شکاف کوههای صخره ای پوشیده از سبزه در حال ریزش است به چک چک معروف شده است .
نارستانه (نارسون) . این مکان مقدس در کنار حوضی ساخته شده است و درختان پرطراوت و پرشاخ و برگ در این محدوده دیده می شود و بنای آن متعلق به عصر مظفرالدین شاه قاجار است .
پارس بانو . این زیارتگاه در دهکده زرجوع در دره ای به فاصله 24 کیلومتری از جنوب شمس آباد عقدا واقع شده است .
جاذبه ها در فضاهای روستایی اردکان :
خرانق . از روستاهای تاریخی منطقه یزد محسوب می شود . از دیدنی های این روستا ، غار هامانه ، کاروانسرای شاهزاده (که به فرمان محمد ولی میرزا فرزند فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است) ، مسجد جامع ، و منارجنبان.
عقدا . رباط خرگوشی ، کاروانسرای ابوالقاسم دشتی ، غار اشکفت یزدان .
مهریز . بهشت کوچک با چشمه های زلال و باغهای سرسبز در 30 کیلومتری جنوب غرب یزد واقع شده است .
چشمه غربال بین . در نزدیکی مهریز - 40 کیلومتری یزد – همه ساله در اوایل بهار آبی گوارا و زلال از کوههای این منطقه جاری و به دریاچه ای طبیعی تبدیل می شود .
رباط زین الدین . در حاشیه محور راه یزد به کرمان واقع شده است و از سبک معماری دوران صفوی برخوردار است .
برج آب انبار خورمیز . از ابنیه دیدنی خورمیز که زمان احداث آن به دوره صفویه می رسد .
زیارتگاه نارکی (پیر نارکی) . زیارتگاه مورد احترام زرتشتیان .
کاروانسرای سریزد . در اواخر صفویه با معماری شاهکار ساخته شده .
مسجد جامع مهرپادین . از بناهای اوایل سده هشت ه.ق.
تفت . شهرستان خوش آب و هوا و کوهستانی تفت در فاصله 20 کیلومتری از مرکز استان قرار دارد .
عقابکوه تفت . در فاصله 30 کیلومتری محور یزد به شیراز قرار گرفته است .
ییلاقهای میان کوه تفت . چشمه سارها ، باغها ، مزارع خرم و پرطراوت ، درختان انار و دیگر میوه ها ، دره های زیبای ده بالا ، منشاد ، طزرجان ، باقی آباد و قله 4075 متری شیرکوه از جاذبه های دلنواز و دیدنی تفت به شمار می روند .
آبشار دره گاهان
خانقاه شیخ علی بلیمان . این خانقاه در مبدأ خوید واقع شده است .
مسجد شاه ولی . در قرن هشتم ه .ق. بنا شده است .
روستاهای دیدنی تفت : چم ، مبارکه ، سانیج ، کاریزات و بردستان .
صدوق . شهرستان صدوق در شمال غربی در فاصله 20 کیلومتری مرکز استان واقع شده است . مکانهای دیدنی آن عبارت است از :
امامزاده سیدحسین . در زمان قاجاریه ساخته شده .
مجموعه حجت آباد وزیر . در سه طبقه شامل باغ ، عمارت ، حمام ، آب انبار و بازار می باشد که توسط میرزا محمد مستوفی در زمان ناصرالدین شاه بنا شده است .
بقعه سلطان محمودشاه (خانقاه سلطان بدرآباد) . خانقاه شیخ تقی الدین دادامحمد بوده است و زمان احداث آن در قرن 7 ه.ق. می باشد .
فضاهای روستایی اشکذر . " اشکذر" به دستور اشکین زال در زمان اشکانیان بنا شده است .
بافق . بافق شهر نخلستانهای زیبا در شرق استان یزد در کنار مسیر راه آهن تهران – کرمان در فاصله 100 کیلومتری از یزد واقع شده است . دیدنی های آن بدین قرار است :
امامزاده عدالله بافق . دارای بقعه ای زیبا و گنبدی باشکوه می باشد . بنای بقعه در سال 224 هجری پایان یافته است .
مسجد جامع بافق . در سال 1110 ه.ق. در زمان صفویه ساخته شده است و در دوران قاجاریه کاشیکاری پیشانی ایوان و شبستان آن انجام پذیرفته است .
دریاچه و پارک تفریحی آهن شهر .
بقعه شیخ ضیاء الدین .
خاتم . شهر قلعه ها و برج های زیبا در فاصله 243 کیلومتری یزد واقع گردیده است . مرکز شهرستان خاتم ، شهر هرات می باشد . دیدنی های خاتم عبارت است از :
قلعه محمدکریم خان . این قلعه در شهر هرات واقع شده است .
برج آسیاب میر . این آسیاب بزرگترین و عمومی ترین آسیاب بوده است و هنوز بقایای برج آن وجود دارد .
قلعه ملکی . در فاصله 200 متری فرمانداری شهرستان خاتم واقع شده است .
تفرجگاه سرچشمه . در فاصله 5 کیلومتری جنوب غرب شهر هرات ، سرچشمه زیبای تنها رودخانه دائمی استان (نهر مسیح) قرار دارد که همواره محل تفریح مردم شهرستان و حتی استان های همجوار بوده است .
جنگل شادی . این جنگل در جنوب غرب مرکز شهرستان خاتم (شهر هرات) در دامنه های شیب دار زاگرس شرقی واقع شده است .
بقعه شیخ عبدالله . مکانی مذهبی و متعلق به عهد صفوی می باشد .
قلعه مَروَست . این قلعه بر فراز تپه ای در مرکز مروست می باشد و قبلا دوطبقه بوده که طبقه زیرین آن تخریب شده است و قدمت آن به بیش از 800 سال قبل می رسد (IRAN YAZD ، سازمان ایرانگردی و جهانگردی) .
(پنجشنبه 13 آذر 1404 ه. ش.)